રાષ્ટ્રીય ધ્વજ ભારતના લોકોની આશાઓ અને આકાંક્ષાઓનું પ્રતિક છે. આ આપણા રાષ્ટ્રીય ગૌરવનું પ્રતિક છે. બધાના માર્ગદર્શન અને હિત માટે ભારતીય ધ્વા સંહિતા 2002માં એકસાથે લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. ધ્વજ સંહિતા – ભારતની જગ્યાએ ભારતીય ધ્વજ સંહિતા – 2002 ના રોજ 26 જાન્યુઆરી 2002થી લાગૂ કરવામાં આવ્યો છે.જ્યારે પણ ઝંડો લહેરાવવામાં આવે ત્યારે તેને સન્માનપૂર્ણ સ્થાન આપવામાં આવે. તેને એવા સ્થાન પર લગાવવામાં આવે જ્યાથી તે સ્પષ્ટ રૂપે જોવા મળે ,સરકારી ભવન પર ઝંડો રવિવારે અને અન્ય રજાઓને દિવસે પણ સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત સુધી લહેરાવવામાં આવે છે. વિશેષ પ્રસંગો વખતે તેને રાત્રે પણ ફરકાવી શકાય છે.

Advertisements

ઝંડાને હંમેશા ઉત્સાહપૂર્વક લહેરાવવામાં આવે અને ધીરે ધીરે આદરપૂર્વક ઉતારવામાં આવે. ઝંડો ફરકાવતી વખતે અને ઉતારતી વખતે બ્યુગલ વગાડવામાં આવે છે. તેથી આ વાતનું વિશેષ ધ્યાન રાખવામાં આવે કે ઝંડાને બ્યુગલની સાથે જ લહેરાવવામાં અને ઉતારવામાં આવે. જ્યારે ઝંડો કોઈ અધિકારીની ગાડી પર લગાવવામાં આવે તો તેને સામેની બાજુ વચ્ચે કે કારની જમણી બાજુ લગાડવામાં આવે.

ફાટેલો કે મેલો ત્રિરંગો ફરકાવવામાં નથી આવતો ,ત્રિરંગો ફક્ત રાષ્ટ્રીય શોક સમયે જ અડધો નમેલો રહે છે. કોઈપણ બીજા ધ્વજને રાષ્ટ્રીય ધ્વજથી ઉપર કે ઊંચો ન લગાવવો જોઈએ કે ન તો તેની બરાબર મુકવો જોઈએ. ત્રિરંગા પર કંઈ પણ લખેલુ કે છપાયેલુ ન હોવુ જોઈએ. જ્યારે ધ્વજ ફાટી જાય કે મેલો થઈ જાય તો તેને એકાંતમાં સંપૂર્ણ રીતે નષ્ટ કરવો જોઈએ.

Advertisements

દરેક વ્યક્તિને તેમના દેશના રાષ્ટ્રધ્વજ ગમે છે. આપણો રાષ્ટ્રધ્વજ ત્રિરંગો છે જેનો આપણે ખૂબ આદર કરીએ છીએ. ઘણા લોકો રાષ્ટ્રીય ધ્વજને તેમના ઘર અને ઓફિસમાં રાખે છે, ઉપરાંત ઘણા લોકો ગર્વથી તેમની બાઇક અને કારની સામે ત્રિરંગો લગાવે છે. જો કે કારની સામે ત્રિરંગો લગાડવી તે કોઈ ખોટી વાત નથી, પરંતુ તમારે આપણા રાષ્ટ્રધ્વજને લગતા કેટલાક નિયમો જાણવા જોઈએ. તમારામાંથી ઘણા ઓછા લોકો જાણતા હશે કે દેશના દરેક નાગરિકને તેમની કારની સામે રાષ્ટ્રધ્વજ મૂકવાની મંજૂરી નથી.

દેશના કેટલાક પસંદીદા લોકો જ છે જેઓ ભારતીય ધ્વજ દંડ સંહિતા અનુસાર રાષ્ટ્રધ્વજ તેમની કારની આગળ મૂકી શકે છે. હવે તમારા મનમાં સવાલ ઉભો થઈ શકે છે કે આ વિશેષ નાગરિક કોણ છે? ખરેખર આજે અમે તમને આ વિશે જણાવવા જઈ રહ્યા છીએ, તો ચાલો જાણીએરાષ્ટ્રપતિ,પ્રથમ નંબર પર આવે છે ભારતીય નાગરિક. રાષ્ટ્રપતિને તેની કારની સામે ત્રિરંગો મૂકવાનો અધિકાર છે. તમે જોયું જ હશે કે રાષ્ટ્રપતિની કારની સામે એક નાનો ત્રિરંગો છે. જ્યારે કોઈ મહેમાન વિદેશથી આવે છે અને તે ભારત સરકારની કારમાં મુસાફરી કરે છે, ત્યારે તેના દેશનો ધ્વજ પણ કારની એક બાજુ મૂકવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં ભારતીય ધ્વજ જમણી તરફ છે અને વિદેશી ધ્વજ ડાબી બાજુ છે. આ સિવાય જણાવી દઈએ કે રાષ્ટ્રપતિ દેશના ત્રણ સશસ્ત્ર દળો એટલે કે આર્મી, એરફોર્સ અને નેવીના સર્વોચ્ચ કમાન્ડર પણ છે.

Advertisements

ઉપરાષ્ટ્રપતિ,રાષ્ટ્રપતિની સાથે, ઉપ-રાષ્ટ્રપતિને પણ તેમની કારની સામે રાષ્ટ્રધ્વજ મૂકવાનો અધિકાર છે.રાજ્યપાલો અને લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર્સકાર પર ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજરાજ્યપાલો અને લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર એટલે કે રાજ્યપાલ અને લેફ્ટનન્ટ પણ તેમની કાર પર રાષ્ટ્રધ્વજ લગાવી શકે છે. ભારતમાં તમામ રાજ્યોમાં રાજ્યપાલ અને લેફ્ટનન્ટ છે, તેઓ આ અધિકારનો ઉપયોગ કરી શકે છે.મુખ્ય ન્યાયાધીશ,સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઇકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશોને પણ તેમની કારની સામે ત્રિરંગો મૂકવાની મંજૂરી છે.ભારતીય મિશનના વડા,જેઓ ભારતીય મિશનના રાષ્ટ્રપતિ છે અને વિદેશમાં રહે છે તે પોસ્ટ તેમની રાષ્ટ્રધ્વજ પણ મૂકી શકે છે.

વડા પ્રધાન અને મુખ્ય પ્રધાન,વડા પ્રધાન અને મુખ્ય પ્રધાનને તેમની કાર પર ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજ લગાવવાના અધિકારથી કેવી રીતે વંચિત રાખી શકાય નહીં. હકીકતમાં, વડા પ્રધાનની સાથે, તમામ રાજ્યોના મુખ્ય પ્રધાન પણ તેમની કાર પર રાષ્ટ્રધ્વજનો ઉપયોગ કરી શકે છે. આ ઉપરાંત આ યાદીમાં સ્પીકર અને ડેપ્યુટી સ્પીકર, રાજ્યસભાના ડેપ્યુટી સ્પીકર, વિધાનસભા અધ્યક્ષ અને ડેપ્યુટી સ્પીકર અને સ્પીકર અને વિધાન પરિષદના ડેપ્યુટી સ્પીકર જેવી કેટલીક જગ્યાઓનો પણ આ સૂચિમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.તો હવે તમે સારી રીતે સમજી ગયા હશો કે દેશના કયા અગ્રણી નાગરિકોને આપણો રાષ્ટ્રધ્વજ કારની આગળ મૂકવાનો અધિકાર છે.

Advertisements

ગૃહ મંત્રાલયે ભારતની ધ્વજ સંહિતાની રૂપરેખા આપી છે, જેમાં રાષ્ટ્રધ્વજના ઉપયોગને લગતી કેટલીક માર્ગદર્શિકા સામેલ છે. ત્રિરંગો લહેરાવવાના તમામ નિયમો ઔપચારિકતાઓ અને સૂચનોને ‘ભારતીય ધ્વજ સંહિતા – 2002’ માં એક સાથે દર્શવવામાં આવ્યા છે. રાષ્ટ્રધ્વજ માટે અપાયેલી આચારસંહિતાનું પાલન કરવું આપણા બધાની ફરજ છે. તમારા હાથમાં ત્રિરંગો લેતા પહેલા તમારે તેનું મૂલ્ય સમજવું જોઈએ. સાથે તમારે આ નિયમો વિશે પણ જાણવું જોઈએ, નહીં તો તમારે જેલમાં જવું પડશે …

Advertisements

રાષ્ટ્રીય ધ્વજ ત્રિરંગો રાજ્યના કર્મચારીઓ, કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ, પોલીસ, સૈન્ય અને અર્ધ સૈન્ય દળોના શહીદોના મૃતદેહોને લપેટવા માટે વાપરી શકાય છે. પરંતુ તમે સુશોભન માટે ત્રિરંગાનો ઉપયોગ કરી શકતા નથી. આ ઉપરાંત તેનો ઉપયોગ બીજી કોઈપણ રીતે કરી શકાતો નથી.ટ્રેન,ગાડી અને બોટને ઢાંકવા માટે ત્રિરંગાનો ઉપયોગ કરી શકાતો નથી. ત્રિરંગાનો ઉપયોગ ઘરના કોઈપણ પડદા અથવા અન્ય કોઈ કામ માટે કરી શકાતો નથી. રાષ્ટ્રધ્વજ પર કંઈપણ લખવા અથવા છાપવા પર પ્રતિબંધ છે. તે કોઈ પણ પ્રકારની જાહેરાતમાં વાપરી શકાતો નથી. તમે તમારી કોપી, બુક અથવા કંઈપણમાં કવર તરીકે ત્રિરંગાનો ઉપયોગ કરી શકતા નથી.

ત્રિરંગો ફરકાવવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન, ત્યાં હાજર દરેકને ત્રિરંગાની સામે સાવધાનની સ્થિતિમાં ઉભા રહેવું અને ત્રિરંગાંને સલામી આપવી જોઈએ. ખાસ એ વાતનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે, ત્રિરંગો ક્યારેય પણ જમીનને સ્પર્શવો જોઈએ નહીં. તેમજ ત્રિરંગા પર કંઈપણ લખવાની સખત મનાઇ છે.

Advertisements

કોઈ પણ સંજોગોમાં ત્રિરંગાનું અપમાન ન કરવું જોઈએ. ત્રિરંગાનો કોઈ ભાગ ફાટવો ન જોઈએ. રાષ્ટ્રધ્વજ એટલે કે ત્રિરંગા ઉપર અથવા તેની બરાબરી પર અન્ય કોઈ પણ ઝંડો મૂકવો જોઈએ નહીં. આ ઉપરાંત ધ્વજ પર ફૂલ, માળા, પ્રતીક અથવા કોઈ અન્ય વસ્તુ મૂકવી જોઈએ નહીં. ત્રિરંગો લહેરાવતી વખતે ખાસ એ વાતનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ,ત્રિરંગો હંમેશા સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત સુધી ફરકાવવો જોઈએ.

Advertisements
Advertisements

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *